NB_USA_embacy__2015_09_15_h14m49s21__MZ

ئەمەریكا دەخوازێت هەرێمی كوردستان ئەولەویەت بداتە شەڕی دژی تیرۆرستانی داعش

سەرلەبەیانیی ئەمڕۆ سێشەممە 2015/9/15 بەڕێز نێچیرڤان بارزانی سەرۆك وەزیرانی هەرێمی كوردستان، پێشوازی لە بەڕێزان ستیوارت جۆنز باڵیۆزی ئەمەریكا لە عێراق و برێت مەكگۆرگ یاریدەدەری جێگری وەزارەتی دەرەوەی ئەمەریكا و شاندێكی دیپلۆماسی و سەربازیی یاوەریان كرد.

لە دیدارێكدا دوا پێشهاتەكان و بارودۆخی عێراق و ناوچەكە بە گشتی و هەرێمی كوردستان بە تایبەتی و ڕەوشی ئاسایش و شەڕی دژی تیرۆرستانی داعش و ئەو شكستانەی تیرۆرستان لەسەر دەستی پێشمەرگە ڕووبەڕووی بوونەتەوە، خرانە بەر باس و گفتوگۆ. لەمبارەیەشەوە شاندی میوان بەردەوامیی هاوكارییە سەربازییەكانیان بۆ هێزی پێشمەرگە دووپات كردەوە و جەختیش لەسەر هەماهەنگیی بەردەوامی نێوان ئەمەریكا و حكوومەتی هەرێمی كوردستان و حكوومەتی عێراق كرایەوە.

لەبارەی پرسی سەرۆكایەتیی هەرێمی كوردستانیشەوە، شاندی میوان پشتگیریی خۆیان بۆ بەردەوامیی گفتوگۆكانی نێوان لایەنە سیاسییەكانی هەرێمی كوردستان دەربڕی و جەختیان لەوە كردەوە كە پێویستە هەرێمی كوردستان لەم قۆناغەدا ئەولەویەت بداتە شەڕی دژی تیرۆرستانی داعش و هیوایان خواست لایەنە سیاسییەكانی كوردستان لە داهاتوویەكی نزیكدا بگەنە ئەنجامێك.

لای خۆیەوە بەڕێز نێچیرڤان بارزانی سەرۆك وەزیرانی هەرێمی كوردستان سوپاسی هەوڵەكانی باڵیۆزی ئەمەریكا لە عێراق و سوپای ئەمەریكای كرد كە تا ئێستا زۆر بە باشی هاوكاریی هێزی پێشمەرگەیان كردووە، بەڵام بۆ قۆناغەكانی داهاتوو پێویستییان بە پلانێكی تۆكمە و پاڵپشتیی هاوپەیمانان، بە تایبەتی ئەمەریكا بۆ هێزەكانی پێشمەرگە و سوپای عێراق دەبێت، بەمەبەستی ئازادكردنی ئەو ناوچانەی لەژێر دەستی تیرۆرستانی داعشدا ماون.

دەربارەی پرسی سەرۆكایەتیی هەرێمی كوردستانیش، بەڕێزیان ئاماژەی بەوە كرد كە گفتوگۆكان بەردەوامن و هەوڵەكان بۆ گەیشتن بە ئەنجامێكی گونجاو جددین بە شێوەیەك لە بەرژەوەندیی گشتیی خەڵكی هەرێمی كوردستان و سەقامگیریی ناوچەكەدا بێت، بە تایبەتی كە ئێستا هێزی پێشمەرگە و بەڕێز سەرۆكی هەرێمی كوردستان ئەولەویەت دەدەن بە ڕووبەڕووبوونەوەی تیرۆرستانی داعش، بۆیە پێویستە بابەتەكانی دیكە كارییگەریان لەسەر ئەو پرسە نەبێت.

بەردەوامیی گفتوگۆكانی نێوان هەولێر و بەغدا بەمەبەستی چارەسەركردنی كێشەكانی نێوان هەردوولا، هەروەها بارودۆخی ڕۆژهەڵاتی ناوەڕاست و وڵاتانی دەوروبەر، لایەنێكی دیكەی دیدارەكە بوو.

NB2__2015_09_07_h14m36s34__SE

نێچیرڤان بارزانی: ئیرادەیەكی جددیمان بۆ چاكسازی هەیە

بەیانیی ئەمڕۆ دووشەممە 7/9/2015 بە ئامادەبوونی بەڕێز نێچیرڤان بارزانی سەرۆك وەزیرانی هەرێمی كوردستان، بەڕێزان نوێنەران و دیبلۆماتكارانی وڵاتانی بیانی و ژمارەیەك لە پەرلەمانتار و وەزیرەكانی حكوومەتی هەرێمی كوردستان، لە ڕێوڕەسمێكدا كە لە هۆڵی شەهید سەعد عەبدوڵا لە شاری هەولێر بەڕێوەچوو، سیستەمی بەئەلكترۆنیكردنی تۆڕی پاراستنی كۆمەڵایەتی كە لەلایەن وەزارەتی كار و كاروباری كۆمەڵایەتی ئامادەكرابوو، ڕاگەیەنرا.

لە ڕێوڕەسمەكەدا دوای پێشكەشكردنی گوتاری بەخێرهێنان لەلایەن دەستەی ئامادەكاری ڕێوەڕەسمەكەوە، بەڕێز نێچیرڤان بارزانی سەرۆك وەزیرانی هەرێمی كوردستان گوتارێكی پێشكەشكرد و تیایدا باسی لە گرنگیی پڕۆژەی بە ئەلكترۆنیكردنی تۆڕی پاراستنی كۆمەڵایەنی بۆ حكوومەتی هەرێمی كوردستان كرد بە هەنگاوێكی دیكه‌ى ‌حكوومه‌تی ‌بۆ بنیاتنانى سیسته‌مێك لەقەڵەم دا، كه ‌به‌شدارییه‌كى كاریگه‌ر له‌پرۆسه‌ى به‌رده‌وامى چاكسازى و به‌ره‌وپێشبردنى كارى حكوومه‌ت، سیسته‌مى كارگێڕى، ‌ئاسانكاریی و ڕاییكردنى كاروبارى هاووڵاتیان، ڕێگری كردن له ‌سوودوه‌رگرتنى ناشایسته دەكات.

ئەوەشی خستەڕوو كە پڕۆژه ‌و بیرۆكه‌ى دانانى سیسته‌مێك بۆ به‌ئه‌له‌كترۆنیكردنى تۆڕى پاراستنى كۆمه‌ڵایه‌تى، پڕۆژه‌ و بیرۆكه‌یه‌كى تازه‌ى حكوومه‌ت نییه‌ و پێشتر زۆربه‌ى پێداویستییه‌كانى ئه‌م پڕۆژه‌یه له‌لایه‌ن حكوومه‌ته‌وه ‌دابین كرابوون، به‌ڵام ئه‌وه‌ى جێگه‌ى ده‌ستخۆشى و پێزانینه‌ ئه‌وه‌یه ‌كه ‌به‌ڕێز محه‌مه‌د هاودیانى وه‌زیرى كار و كاروبارى كۆمه‌ڵایه‌تى، له‌گه‌ڵ یه‌كه‌م ده‌ستبه‌كاربوونى له‌ كابینه‌ى هه‌شته‌مى حكوومه‌تدا، وه‌ك په‌رۆشییه‌ك بۆ هه‌نگاونان به‌ره‌و چاكسازى، پڕۆژه‌كه‌ى خسته‌ڕێ و گه‌یاندییه‌ قۆناغى جێبه‌جێكردن و بەمەش ته‌واوى فه‌رمانگه ‌و ده‌زگاكانى وه‌زاره‌تى كار و كاروبارى كۆمه‌ڵایه‌تى، به ‌شێوه‌یه‌كى سه‌ركه‌وتووانه ‌به‌دیوانى وه‌زاره‌ته‌وه‌ به‌ستراونه‌ته‌وه و ئه‌مه‌ش له‌لایه‌ك ده‌بێته‌هۆى تۆكمه‌كردنى زیاترى سیسته‌مى پاراستنى كۆمه‌ڵایه‌تى، له‌لایه‌كى دیكه‌شه‌وه ‌هه‌نگاوێكى ڕاست و جددى بۆ چاكسازى و به‌ره‌نگاربوونه‌وه‌ى گه‌نده‌ڵى ده‌هاوێژرێت.

هه‌روەك سوپاسی حكوومه‌تى هه‌رێمى كوردستانی بۆ كارى هاوبه‌شی هەریەك لە وه‌زاره‌تى كار و كاروبارى كۆمه‌ڵایه‌تى و وه‌زاره‌تى پلاندانان و ئاژانسى USAID و تیمه‌كانی كرد كه‌ توانییان پێكه‌وه‌ كارێكى گرنگ و سه‌ركه‌وتوو ئه‌نجام بده‌ن و ‌ده‌بێته ‌نموونه‌یه‌كى باش بۆ جێگیركردن و به‌كارخستنى هه‌مان ئه‌م سیسته‌ مه‌له‌چه‌ندین وه‌زاره‌ت و داموده‌زگاى دیكه‌ى حكوومه‌تى هه‌رێمى كوردستاندا. ئەوەشی خستەڕوو كە حكوومه‌تى هه‌رێمى كوردستان له‌هه‌وڵى به‌رده‌وامدایه ‌بۆ ئه‌وه‌ى له‌هه‌موو بوار و كه‌رته‌كاندا چاكسازى بكات و به‌سوود وه‌رگرتن له‌نوێترین ته‌كنه‌لۆژیا و ده‌وڵه‌مه‌نترین و سه‌ركه‌وتووترین ئه‌زموونه‌كان، سیسته‌مى كار و به‌ڕێوه‌بردنى كاروباره ‌حكوومییه‌كان له‌ته‌واوى داموده‌زگاكانى خۆیدا ڕێكبخاته‌وه و لەم پرۆسەیەش بەردەوام دەبن.

لە بەردەوامی گوتارەكەیدا بەڕێز سەرۆك وەزیرانی هەرێمی كوردستان باسی لە چاكسازی كرد و ئاماژەی بەوە دا كە  له ‌هه‌موو بواره‌كاندا چاكسازى ده‌كەن و ئیراده‌یه‌كى جددییان بۆ چاكسازى هه‌یه ‌و ئەوان لەو بڕوایه‌دان ‌چاكسازییه‌كى جددى و ڕاسته‌قینه‌ و بۆ چاكسازى بكرێت، به ‌پشوودرێژى و ‌ئارامى و له‌سه‌رخۆ ده‌كرێت، به‌پلان و به‌رنامه ‌ده‌كرێت و ده‌گاته‌ ئه‌نجام، نه‌ك به‌كاردانه‌وه‌ى بێ به‌رنامه ‌و به ‌ڕێكارى خێرا و له‌ناكاوى بێسه‌روبه‌ر. جەختی لەوەش كردەوە كە چاكسازى پرۆسه‌یه‌كى ڕووت و ته‌نیاى دابڕاو نییه ‌له‌كۆمه‌ڵێك چه‌مك و كارلێكى دیكه‌، به‌ڵكو پرۆسه‌یه‌كى فراوان و درێژخایه‌نه ‌كه‌په‌یوه‌ندى به‌زۆر فاكتى تێكه‌ڵاو و جیاوه ‌هه‌یه ‌و ناكرێت به‌و جۆره‌ ته‌ماشا بكرێت و لێكبدرێته‌وه ‌كه ‌ته‌نیا بریتییه‌ له ‌بڕیارێكى سه‌رۆك وه‌زیران، یان ئه‌نجومه‌نى وه‌زیران، بۆ چاكسازیكردن، پرۆسه‌یه‌كه ‌پلانى كورتخایه‌ن، مامناوه‌ندى و درێژخایه‌نى پێویستە وه‌ك ئه‌م پڕۆژه‌یه‌ى ئێستا له‌وه‌زاره‌تى كار و كاروبارى كۆمه‌ڵایه‌تى جێبه‌جێ كراوه‌.

هەروەها ئاشكرایكرد كە هه‌ڵنانى هه‌نگاوى پراكتیكى له‌پرۆسه‌ى چاكسازیدا، له ‌كاتێكدا كه‌ هه‌رێمى كوردستان له‌جه‌نگێكى سه‌ختى دژ به‌تیرۆر دایە و ‌بە دۆخێكى سه‌ختى سیاسى، ئابوورى و داراییدا ده‌ڕوات، به‌ته‌نیا یه‌ك مانا ده‌به‌خشێت، ئه‌ویش ئه‌وه‌یه ‌كه ‌حكوومه‌تى هه‌رێمى كوردستان سووره‌ له‌سه‌ر ئه‌وه‌ى چاكسازى ده‌كات و، بڕواى به‌وه‌ هه‌یه ‌كه ‌چاكسازى یارمه‌تیده‌رێكى زۆر باش ده‌بێت بۆ چاره‌سه‌ركردنى زۆرێك له‌قه‌یرانه‌كان و دابینكردنى دادپه‌روه‌رى و پێشكه‌شكردنى باشترى خزمه‌تگوزارییه‌كان به ‌هاووڵاتیانی بۆیە چاكسازى به‌شێكى گه‌وره‌ى به‌رنامه‌ى حكوومه‌ته ‌و له‌ڕۆژى یه‌كه‌مى ده‌ستبه‌كاربوونى حكوومه‌ته‌وه‌، وه‌زیره ‌به‌ڕێزه‌كان به‌ دڵسۆزییه‌وه ‌هه‌وڵه‌كانیان له‌م پێناوه‌دا به‌گه‌ڕ خستووه‌ و زۆرێك له‌وانیش هه‌نگاوى باشیان ناوه‌. ئەوەشی بیرهێنایەوە كە له‌سه‌‌ره‌تاى ساڵى 2014  دواى ئه‌و كێشانه‌ى له‌گه‌ڵ به‌غدا هاتنه‌ئاراوه‌، بۆ به‌ره‌نگاربوونه‌وه‌ى قه‌یرانى دارایى، حكوومه‌تى هه‌رێمى كوردستان ده‌ستى به‌هه‌ندێ هه‌نگاوى پراكتیكى كرد به‌مه‌به‌ستى كه‌مكردنه‌وه‌ى خه‌رجى و زیادكردنى داهات و هاووڵاتیانى كوردستان له‌داهاتوویه‌كدا كه‌زۆر دوور نییه‌، ‌ئه‌نجامى زیاترى چاكسازییه‌كان ده‌بین.

لە كۆتاییدا دەسخۆشی لە  ‌وه‌زاره‌تى كار و كاروبارى كۆمه‌ڵایه‌تى و وەزارەتی پلاندانانی حكوومەتی هەرێمی كوردستان و ڕێكخراوی USAID كرد بۆ سەرخستنی ئەم پرۆژەیە.

دواتر لە كۆنگرەیەكی ڕۆژنامەوانیی هاوبەشدا لەگەڵ بەڕێز وەزیری كار و كاروباری كۆمەڵایەتیدا، بەڕێز نێچیرڤان بارزانی سەرۆك وەزیرانی هەرێمی كوردستان دەربارەی كۆبوونەوە پێنج قۆڵییەكان بۆ چارەسەركردنی كێشە ناوخۆییەكانی هەرێمی كوردستان بە تایبەت پرۆژە یاسای سەرۆكایەتی هەرێمی كوردستان ئاماژەی بەوە كرد كە كۆبوونەوەكان بەردەوام دەبن و هەموو لایەنەكان خواستی ئەوەیان هەیە بگەنە ڕێككەوتنێك لەسەر ئەو پرسە و وەك پارتی دیموكراتی كوردستانیش دەخوازن كێشەكان لەڕێگەی گفتوگۆ و دیالۆگ و لێكگەیشتنەوە چارەسەر بكرێت و هەوڵەكانیشیان لەم پێناوەدا بەردەوام دەبێت. هیواشی خواست لە كۆبوونەوەی ڕۆژی 13ی ئەم مانگە بگەنە ئەنجامێك.

هەروەها دووپاتی كردەوە كە ئەو ڕەوشەی لە ناوچەكە بەگشتی هەیە بە تایبەت شەڕی دژی تیرۆستانی داعش و قەیرانی دارایی دەبوایە ببانە هۆكارێك لایەنەكان زووتر بگەیشتبانە رێككەوتن، بەڵام ئەوەی جێگەی دڵخۆشییە گفتوگۆ و كۆبوونەوەكان بەردەوامن.
لەبارەی پەیوەندییەكانی حكوومەتی هەرێمی كوردستان لەگەڵ بەغدا، بەڕێز سەرۆك وەزیرانی هەرێمی كوردستان دووپاتی كردەوە كە پەیوەندییەكان لەگەڵ بەغدا باشن و بەردەوامە و بەغدا سەرقاڵی ژمارەیەك لە كاروباری خۆیانن و ئەوانیش لە هەرێمی كوردستان سەرقاڵی ئەو كێشانەن كە پەیوەندیی بە هەرێمەوە هەیە و بۆ گفتوگۆی نێوان هەردوولاش گەر پێویست بێت، لە ئایندەدا سەردانی بەغدا دەكەن.

دەربارەی كۆبوونەوەكانی حكوومەت و چاكسازی كردن لە دەزگاكانی حكوومەتدا، بەڕێزیان جەختی لەوە كردەوە كە حكوومەت كۆدەبێتەوە و بەردەوام دەبێت لە كۆبوونەوەكانی. سەبارەت بە چاكسازییەكانیش ئاماژەی بەوە كرد هەر لە سەرەتای دامەزراندنی كابینەی حكوومەت هەموویان لەسەر ئەوە كۆك بوون چاكسازی بكەن و پرۆگرامی باشیشیان بۆ ئەم مەبەستە داناوە و هەموو وەزیرە بەڕێزەكانی كابینەی هەشتەم بە پەرۆشەوە هەنگاویان بەرەو چاكسازی ناوە، بەڵام ئەوەی ڕێگری لە چاكسازی كردووە بارودۆخی سیاسیی ئێستا هەرێمی كوردستانە و ئەمەش ئەوە ناگەیەنێت كە حكوومەت چاكسازی ناكات، بەڵكو بەردەوام دەبێت لەسەر هەوڵەكانی و بە ئەلكترۆنیكردنی تۆڕی پاراستنی كۆمەڵایەتیشی بە هەنگاوێك بەرەو چاكسازی لەقەڵەم دا.

سەبارەت بە چارەنووسی ئەو چوار هەزار كەسەی كە كادری حزبین و دوای هەڵوەشاندنەوەی ڕێكخراوە مەدەنییەكانی سڵێمانی بەسەر دەزگاكانی حكوومەتدا دابەش كرابوون و دواتر بە بڕیارێكی حكوومەت ئەو ڕێكارانە هەڵوەشێنرانەوە، بەڕێزیان دڵنیایی ئەوەی دا كە مووچەی ئەو چوار هەزار كەسە نافەوتێت، بەڵكو ئەوانە پێویستییان بە ڕێكخستنەوە هەیە چونكە ئەمری ئیداریان بۆ دامەزراندن نییە و ئەمانەش دەببێت چارەسەر بكرێن و ئاماژەی بەوە كرد ئامانجیان لەو بڕیارە بڕینی مووچەی هیچ كەسێك نەبووە، بەڵكو مەبەستیان ڕێكخستنەوەیانە.

دەربارەی ئەوەی كە حسابی هەرێمی كوردستان لە هالك بانكی توركی هیچ پارەیەكی تێدا نییە، بەڕێز سەرۆك وەزیران ئەوەی پشتڕاست كردەوە كە لەوانەیە حسابەكە هیچ پارەی تێدا نەبێت و ئەمەش شتێكی ئاساییە چونكە بە مەبەستی دابینكردنی مووچە پێشتر پارەكەیان ڕاستەوخۆ لە ئەورووپاوە بۆ هەرێمی كوردستان گواستۆتەوە، بەڵام دواتر هەرچەند نەوت بفرۆشرێت دەچێتە ئەو حسابەی لە هالك بانك هەیە و لەوێوە بۆ هەرێمی كوردستان دەگوازرێتەوە.

لە وەڵامی پرسیارێكدا سەبارەت بە كۆچی هاووڵاتیان بۆ دەرەوەی وڵات و هۆكار و چارەسەرییەكان، جەختی لەوە كردەوە كە كۆچی هاووڵاتیان بۆ دەرەوەی وڵات تەنیا لە هەرێمی كوردستانەوە نییە، بەڵكو لە هەموو ناوچەكەوەیە و هۆكارەكانیش زۆرن و ژمارەی كۆچبەرانی هەرێمی كوردستان بە بەراورد لەگەڵ وڵاتانی ناوچەكە زۆر كەمە و لەگەڵ ئەوەشدا حكوومەتی هەرێمی كوردستان لە هەوڵی بەردەوامدایە بۆ دەستنیشانكردنی هۆكارەكان و دۆزینەوەی چارەسەر بە مەبەستی ڕێگریكردن لە شەپۆلی كۆچی هاووڵاتیانی هەرێمی كوردستان بۆ دەرەوەی وڵات.

ئەمە دەقی گوتاری بەڕێز  نێچیرڤان بارزانی سەرۆك وەزیرانی هەرێمی كوردستانە:

ئاماده‌بووانى به‌ڕێز،
میوانه‌خۆشه‌ویسته‌كان،
به‌یانیتان باش، هه‌موو لایه‌كتان به‌خێر بێن..

به‌خۆشحاڵییه‌وه ‌ئه‌مڕۆ پێكه‌وه‌به‌شدارى له‌ڕێوڕه‌سمى ده‌سپێكردنى پڕۆژه‌یه‌كى گرنكدا ده‌كه‌ین، كه‌ بۆ حكوومه‌تى هه‌رێمى كوردستان زۆر به‌نرخه‌و، هه‌نگاوێكى دیكه‌ى‌ حكوومه‌ته‌ بۆ بنیاتنانى سیسته‌مێك، كه ‌به‌شدارییه‌كى كاریگه‌ر له‌پرۆسه‌ى به‌رده‌وامى چاكسازى و ڕێكخستنه‌وه ‌و به‌ره‌وپێشبردنى كارى حكوومه‌ت و سیسته‌مى كارگێڕى ده‌كات لە وڵاتی ئێمە.

هه‌روه‌ها ده‌بێته ‌ئاسانكارییه‌كى گه‌وره ‌بۆ به‌ڕێوه‌چوون و ڕاییكردنى كاروبارى هاووڵاتیان لە هەرێمی كوردستاندا، ئه‌مه ‌بێجگه‌ له‌وه‌ى ڕێگرێكى به‌هێزیش ده‌بێت له‌سوودوه‌رگرتنى ناشایسته ‌و نابه‌جێ و فره‌مووچه‌یى له‌ناو سوودمه‌ندانى ئه‌م سیسته‌مه‌. به‌مه‌ش هه‌نگاوێكى باش به‌ره‌و جێگیركردنى زیاترى دادپه‌روه‌رى له‌پرسى مووچه‌ و ده‌رماڵه‌ و هاوكارییه‌ داراییه‌كاندا، ده‌چینه ‌پێشه‌وه‌.

ئه‌م پڕۆژه‌یه ‌و بیرۆكه‌ى دانانى سیسته‌مێك بۆ به‌ئه‌له‌كترۆنیكردنى تۆڕى پاراستنى كۆمه‌ڵایه‌تى، پڕۆژه ‌و بیرۆكه‌یه‌كى تازه‌ى حكوومه‌ت نییه‌، به‌ڵكو پێشتریش زۆربه‌ى پێداویستییه‌كانى ئه‌م پڕۆژه‌یه له‌لایه‌ن حكوومه‌ته‌وه‌ دابین كرابوون، به‌ڵام ئه‌وه‌ى جێگه‌ى ده‌ستخۆشى و پێزانینه‌ ئه‌وه‌یه ‌كه ‌به‌سوپاسه‌وه ‌به‌ڕێز محه‌مه‌د هاودیانى وه‌زیرى كار و كاروبارى كۆمه‌ڵایه‌تى، له‌گه‌ڵ یه‌كه‌م ده‌ستبه‌كاربوونى له‌كابینه‌ى هه‌شته‌مى حكوومه‌تدا، زۆر دڵسۆزانه و وه‌ك په‌رۆشییه‌ك بۆ هه‌نگاونان به‌ره‌و چاكسازى، پڕۆژه‌كه‌ى خسته‌ڕێ و به‌خۆشحاڵییه‌وه‌، ئه‌مڕۆش گه‌یاندییه ‌قۆناغى جێبه‌جێكردن.

له‌سایه‌ى جێبه‌جێكردنى ئه‌م پڕۆژه‌یه‌دا، ‌ئه‌مڕۆ ته‌واوى فه‌رمانگه ‌و ده‌زگاكانى وه‌زاره‌تى كار و كاروبارى كۆمه‌ڵایه‌تى، به‌شێوه‌یه‌كى سه‌ركه‌وتووانه ‌به‌دیوانى وه‌زاره‌ته‌وه دە‌به‌سترێنەوە ‌و له‌مه‌ودوا ته‌واوى كاره‌كانى ئه‌م وه‌زاره‌ته ‌به‌شێوه‌یه‌كى ئاسان و زۆر ڕێكوپێك و، به‌پێى دوایین سیسته‌مه ‌كارپێكراوه ‌پێشكه‌وتووه‌كان به‌ڕێوه‌ده‌چن. ئه‌مه‌ش له‌لایه‌ك ده‌بێته ‌هۆى تۆكمه‌كردنى زیاترى سیسته‌مى پاراستنى كۆمه‌ڵایه‌تى، له‌لایه‌كى دیكه‌شه‌وه‌ هه‌نگاوێكى ڕاست و جددى یە بۆ چاكسازى و به‌ره‌نگاربوونه‌وه‌ى گه‌نده‌ڵى لە وڵاتەكەمان.

هه‌ر لێرەوە ده‌مه‌وێ سوپاس و پێزانینى خۆم و حكوومه‌تى هه‌رێمى كوردستان بۆ كارى هاوبه‌ش و لێكگه‌یشتنى سێ لایه‌نی‌ وه‌زاره‌تى كار و كاروبارى كۆمه‌ڵایه‌تى و وه‌زاره‌تى پلاندانانی حكوومەتی هەرێمی كوردستان و لە سەرووی ئەمانەشەوە ئاژانسى USAID و تیمه‌كانیان پێشكه‌ش بكه‌م و، ده‌ستخۆشییان لێده‌كه‌م كه‌ توانییان پێكه‌وه‌ كارێكى گرنگ و سه‌ركه‌وتوو ئه‌نجام بده‌ن. كارێك كه ‌ده‌بێته ‌نموونه‌یه‌كى باش بۆ جێگیركردن و به‌كارخستنى هه‌مان ئه‌م سیسته‌مه ‌له‌چه‌ندین وه‌زاره‌ت و داموده‌زگاى دیكه‌ى حكوومه‌تى هه‌رێمى كوردستاندا.

به‌ڕێزان ..
حكوومه‌تى هه‌رێمى كوردستان له‌هه‌وڵى به‌رده‌وامدایه‌ بۆ ئه‌وه‌ى له‌هه‌موو بوار و كه‌رته‌كاندا چاكسازى بكات و، به‌هێنان و دانانى سیسته‌مى تازه‌ى سه‌رده‌میانه ‌و زیره‌ك، هه‌روه‌ها به‌سوودوه‌رگرتن له‌نوێترین ته‌كنه‌لۆژیا و ده‌وڵه‌مه‌نترین و سه‌ركه‌وتووترین ئه‌زموونه‌كان، سیسته‌مى كار و به‌ڕێوه‌بردنى كاروباری ‌حكوومییه‌كان له‌ته‌واوى داموده‌زگاكانى خۆیدا ڕێكبخاته‌وه‌و، به‌م شێوه‌یه‌ هه‌نگاو به‌هه‌نگاو، سیسته‌مى كارگێڕى و خزمه‌تگوزارى، ڕێكوپێك و تۆكمه‌بكات و به‌پێى ستاندارده ‌جیهانییه‌كانى سه‌رده‌م بیخاته ‌خزمه‌تى هاوڵاتیانی هەرێمی كوردستانەوە‌.

به‌ڵێ، هه‌نگاو به‌هه‌نگاو و به‌پێى واقیع و زه‌مینه ‌و تواناكان، له‌هه‌موو بواره‌كاندا چاكسازى ده‌كه‌ین و ئیراده‌یه‌كى جددیمان بۆ چاكسازى هه‌یه ‌و له‌م پرۆسه‌یه‌ به‌رده‌وامین. بۆیه‌ ده‌ڵێن هه‌نگاو به‌هه‌نگاو، چونكه ‌له‌و بڕوایه‌داین كه ‌چاكسازییه‌كى جددى و ڕاسته‌قینه‌، چاكسازییه‌ك كه‌به‌ڕاستى بۆ چاكسازى بكرێت، به‌ پشوودرێژى و به‌ئارامى و له‌سه‌رخۆ ده‌كرێت، به‌پلان و به‌رنامه ‌ده‌كرێت و ده‌گاته ‌ئه‌نجام، نه‌ك به‌كاردانه‌وه‌ى بێ به‌رنامه ‌و به‌ڕێكارى خێرا و له‌ناكاوى بێسه‌روبه‌ر.

چاكسازى پرۆسه‌یه‌كى ڕووت و ته‌نیاى دابڕاو نییه‌ له ‌كۆمه‌ڵێك چه‌مك و كارلێكى دیكه‌، به‌ڵكو پرۆسه‌یه‌كى فراوان و درێژخایه‌نه ‌كه ‌په‌یوه‌ندى به‌زۆر فاكتى تێكه‌ڵاو و جیاوه‌ هه‌یه ‌و ناكرێت به‌و جۆره‌ ته‌ماشا بكرێت و لێكبدرێته‌وه ‌كه ‌ته‌نیا بریتییه ‌له‌بڕیارێكى سه‌رۆك وه‌زیران، یان ئه‌نجومه‌نى وه‌زیران، بۆ چاكسازیكردن!.

بۆیه ‌ئه‌م پرۆسه‌یه ‌ئه‌وه‌نده ‌ئاسان و ساده ‌نییه ‌وه‌ك ئه‌وه‌ى له ‌وتارێكى ڕۆژنامه‌وانیدا ده‌یخوێنینه‌وه‌، یان له‌دیدارێكى ته‌له‌ڤزۆنیدا ده‌یبینن. پرۆسه‌یه‌كه ‌ئیراده‌یه‌كى جددیى جێبه‌جێكردنى ده‌وێت، كه‌ پێویستى به‌سه‌بر و ئارامى و به‌رگه‌گرتن و به‌دواداچوون هه‌یه تا ئه‌نجامى چاوه‌ڕوانكراو بداته‌ ده‌سته‌وه‌!‌. پرۆسه‌یه‌كه، ‌كه ‌پلانى كورتخایه‌ن، مامناوه‌ندى و درێژخایه‌نى ده‌وێت. وه‌ك ئه‌م پڕۆژه‌یه‌ى ئێستا له‌وه‌زاره‌تى كار و كاروبارى كۆمه‌ڵایه‌تى جێبه‌جێ كراوه‌، كه ‌له‌داهاتوویه‌كى نزیكدا كاریگه‌رى و شوێنه‌وارى ئه‌رێنیى پڕۆژه‌كه ‌بۆ چاكسازى و دابینكردنى دادپه‌روه‌رى له‌سوودمه‌ندانى مووچه‌ى پاراستنى كۆمه‌ڵایه‌تى و كه‌مئه‌نداماندا، دابین ده‌كات.

به‌ڕێزان..
هه‌ڵنانى هه‌نگاوى پراكتیكى له‌پرۆسه‌ى چاكسازیدا، له‌كاتێكدا كه‌هه‌رێمى كوردستان له‌جه‌نگێكى سه‌ختى دژ به‌تیرۆردایه‌، له‌كاتێكدا كوردستان به‌دۆخێكى سه‌ختى سیاسى، ئابوورى و داراییدا ده‌ڕوات و دۆخه‌كه‌ كاریگه‌رى له‌ته‌واوى كه‌رت و جومگه‌كانى ژیان كردووه‌، به‌ته‌نیا یه‌ك مانا ده‌به‌خشێت، ئه‌ویش ئه‌وه‌یه ‌كه ‌حكوومه‌تى هه‌رێمى كوردستان سووره‌ له‌سه‌ر ئه‌وه‌ى چاكسازى ده‌كات و، بڕواى به‌وه ‌هه‌یه ‌كه ‌چاكسازى یارمه‌تیده‌رێكى زۆر باش ده‌بێت بۆ چاره‌سه‌ركردنى زۆرێك له‌قه‌یرانه‌كان و دابینكردنى دادپه‌روه‌رى و پێشكه‌شكردنى باشترین خزمه‌تگوزارییه‌كان به‌هاووڵاتیان.

چاكسازى به‌شێكى گه‌وره‌ى به‌رنامه‌ى حكوومه‌ته ‌و له‌ڕۆژى یه‌كه‌مى ده‌ستبه‌كاربوونى حكوومه‌ته‌وه‌، وه‌زیره‌ به‌ڕێزه‌كان به‌دڵسۆزییه‌وه ‌هه‌وڵه‌كانیان له‌م پێناوه‌دا به‌گه‌ڕ خستووه‌ و زۆرێك له‌وانیش هه‌نگاوى باشیان ناوه‌. هه‌روه‌ك له‌سه‌‌ره‌تاى ساڵى 2014  دواى ئه‌و كێشانه‌ى له‌گه‌ڵ به‌غدا هاتنه ‌ئاراوه‌، بۆ به‌ره‌نگاربوونه‌وه‌ى قه‌یرانى دارایى، حكوومه‌تى هه‌رێمى كوردستان ده‌ستى به‌هه‌ندێ هه‌نگاوى پراكتیكى كرد به‌مه‌به‌ستى كه‌مكردنه‌وه‌ى خه‌رجى و زیادكردنى داهات و چه‌ندین هه‌نگاوى دیكه‌ى له‌و جۆره‌ش. دڵنیام هاووڵاتیانى كوردستان له‌داهاتوویه‌كدا كه ‌زۆر دوور نییه‌، به‌ره ‌ـ به‌ره‌ ئه‌نجامى زیاترى چاكسازییه‌كان ده‌بین.

هه‌روه‌ها ده‌مه‌وێ دووپاتى بكه‌مه‌وه‌، كه‌ئه‌م هه‌نگاوه‌ى ئه‌مڕۆى وه‌زاره‌تى كار و كاروبارى كۆمه‌ڵایه‌تى، یه‌كێكه‌ له‌ هه‌نگاوه ‌سه‌ره‌تاییه‌كانى حكوومه‌تى هه‌رێمى كوردستان بۆ چاكسازى و، له‌قۆناغه‌كانى داهاتوودا حكوومه‌تى هه‌رێم له‌م پێناوه‌دا چه‌ندین هه‌نگاوى گه‌وره‌تر و فروانتر لەلایەن وەزارەتەكانەوە ڕاده‌گه‌یه‌نرێت.

دووباره‌ ده‌ستخۆشى له‌وه‌زاره‌تى كار و كاروبارى كۆمه‌ڵایه‌تى و جه‌نابى وه‌زیر ده‌كه‌م، هیواى سه‌ركه‌وتینان بۆ ده‌خوازم. دیسانەوە سوپاسی ڕێكخراوی USAID دەكەم كە ئەوان زۆر بە پەرۆشەوە یارمەتیدەر بوون بۆئەوەی ئەم پڕۆژەیە سەركەوتن بەدەست بهێنێت. سوپاسی وەزارەتی پلاندانانیش دەكەم بۆ پێشكەشكردنی ئەو هاوكارییانەی كە ئەمڕۆ بوون بەهۆی ئەوەی ئەم پڕۆژەیە دەستپێبكرێت و هیوای سەركەوتنتان بۆ دەخوازم.

زۆر بەخێربێن سەرچاوان.

oil_Discovery_Erbil__2013_12_05_h22m39s3__SB

حکومەتی هەرێمی کوردستان درێژە بە هەناردەکردنی راستەوخۆی نەوت دەدات بۆ قەرەبووکردنەوەی کورتهێنانی بودجە

ئاستی هەناردەکردنی نەوتی هەرێمی کوردستان لە مانگی ئابدا دابەزینی بەخۆبینی بەهۆی ئەنجامدانی کردەوەی تێکدەرانەو هەوڵەکانی دزیکردن کە لەسەر بۆڕییەکانی هەناردەکردنی نەوت لە ناو سنووری تورکیا لە 27 ی تەمووزەوە تا هەفتەی یەکەمی مانگی ئاب روویدا.

بەپێی راپۆرتی مانگانەی هەناردەکردنی نەوتی وەزارەتی سامانە سرووشتیەکانی حکومەتی هەرێمی کوردستان، لە مانگی ئابدا هەرێمی کوردستان بڕی 14,657,798 بەرمیل، واتا تێکرای رۆژانە472,832  بەرمیلی، هەناردەکرووە لە رێی بۆڕی نەوتی هەرێمی کوردستان- جەیهان. ئەوەش بەراورد بە 16,019,090 بەرمیل کە مانگی تەمووز هەناردەی کردووە، بەرێژەی 8.5 لەسەد دابەزینی بەخۆیەوە بینیوە.

ئەو دابەزینە، بەپێی راپۆرتەکەی وەزارەتی سامانە سرووشتییەکان لەبەر وەستانی هەناردەکردنی نەوت بووە بۆ ماوەی نۆ رۆژ کە بەزۆری لە سەرەتای ئەو مانگە روویداوە.

لەو بڕەی کە لە مانگی ئابدا هەناردەکراوە، کێڵگە نەوتییەکانی حکومەتی هەرێمی کوردستان بە 10,958,817 بەرمیل واتا تێکرا رۆژانە 353,510 بەرمیل بەشداریانکردووە و ئەو کێڵگانەی کە لەلایەن کۆمپانیای نەوتی باکوور بەرێوەدەبرێن بە 3,698,981 بەرمیل واتا تێکرای رۆژانە 119,322 بەشداربوونە.

حکومەتی هەرێمی کوردستان لە مانگی ئابدا بڕی 1,579,004 بەرمیل، واتا 50,936 بەرمیلی رۆژانە، رادەستی کۆمپانیای بەبازارکردنی نەوتی عێراق، ناسراو بە کۆمپانیای سۆمۆ کردووە.

لە راپۆرتەکەدا هاتووە “لە ئابی 2015 دا، حکومەتی هەرێمی کوردستان بەردەوام بوو لە فرۆشتنی راستەوخۆی نەوت لە بەندەری جیهان بۆ قەرەبووکردنەوەی بەشە بودجەی هەرێم کە لەلایەن حکومەتی فیدراڵەوە لە بەغدا کەمکراوەتەوە و بۆ بەردەوام بوون لە دانەوەی ئەو قەرزانەی کە لە 2014 دا کەڵەکە بوون لە ئەنجامی وەرگرتنی پارەی پێشوەخت بەرامبەر فرۆشی نەوت بە شێوەیەکی راستەوخۆ.”

هەفتەی رابردوو وەزارەتی سامانە سرووشتییەکان پشتراستیکردەوە کە  ئەنجومەنی کاروباری نەوت و گازی هەرێمی کوردستان چاوەروان دەکات دەستبکات بە پێدانی بڕێک لە دەسحەقی کۆمپانیاکانی دەرهێنەری نەوت لە دوو هەفتەی یەکەمی مانگی ئەیلولی 2015 دا.

لە راگەیاندروێکی پێشووتریدا، وەزارەتی سامانە سرووشتییەکانی هەرێمی کوردستان جەختی کردەوە کە “کاتێک لەسەرەتای 2016 دا بڕەکانی نەوتی هەناردەکراو زیاتر دەبن، حکومەتی هەرێمی کوردستان چاوەڕوان دەکات کە بڕی داهاتی تر بەردەستبخات بۆ دانی پارەی کۆمپانیا نەوتیە نێودەوڵەتیەکان تاکو بگەنەوە بە شایستە داراییەکانی پێشوویان بەپێی گرێبەستەکانی بەرهەمهێنانی هاوبەش”

حکومەتی هەرێمی کوردستان هەلویستی خۆی دووبارەکردووەتەوە کە ئامادەیە کاربکات لەگەڵ حکومەتی فیدراڵی عێراق بۆ ئەوەی لەسەر هەموو پرسەکانی پەیوەست بە نەوت و گاز بگەنە رێککەوتن.

NB-lahay__2015_08_31_h17m38s42__SE

حكوومه‌ت له‌ هه‌وڵى به‌جینۆساید ناساندنى كه‌یسى ئێزدییه‌كان به‌رده‌وامه‌

پاشنیوه‌ڕۆى ئه‌مڕۆ دووشه‌ممه‌ 31_8_2015، به‌ڕێز نێچیرڤان بارزانى سه‌رۆك وه‌زیرانى هه‌رێمى كوردستان، پێشوازى له‌ كه‌سایه‌تیى دیارى نێوده‌وڵه‌تى و یه‌كه‌مین داواكارى گشتیى دادگاى تاوانى نێوده‌وڵه‌تى، به‌ڕێز لویس مۆرێنۆ ئۆكامپۆ و شاندیكى یاوه‌رى كرد، كه‌ له‌ ژماره‌یه‌ك له‌ به‌رپرسان و تیمى چه‌ند ڕێكخراوێكى تایبه‌ت به‌ بوارى خزمه‌تكردنى لێقه‌وماوان پێكهاتبوو.

له‌ دیدارێكدا تیشك خرایه‌ سه‌ر ڕه‌وشى لێقه‌وماوانى ده‌ستى تیرۆر و به‌تایبه‌تیش لێقه‌وماوانى ئێزدى كه‌ هاوینى ساڵى ڕابردوو كه‌وتنه‌ به‌ر دڕه‌نده‌ترین هێرشى تیرۆرستانه‌ى ڕێكخراوى تیرۆرستیى داعش و به‌ هه‌موو پێوانه‌یه‌ك ڕووبه‌رى جینۆساید بوونه‌وه‌. هه‌روه‌ها باس له‌ هه‌وڵه‌كانى حكوومه‌تى هه‌رێمى كوردستان كرا كه‌ له‌ كۆششێكى به‌رده‌وامدایه‌ بۆ ئه‌وه‌ى له‌سه‌ر ئاستى نێوده‌وڵه‌تى ئه‌و كاره‌ساته‌ى به‌سه‌ر ئێزدییه‌كان هات، وه‌ك جینۆساید بناسرێت.

له‌ دیداره‌كه‌دا به‌ڕێز نێچیرڤان بارزانى وێڕاى ده‌ربڕینى خۆشحاڵیى خۆى به‌ سه‌ردانى به‌ڕێز ئۆكامپۆ، كورته‌یه‌كى ده‌رباره‌ى هه‌وڵ و كاره‌كانى ئه‌و لیژنه‌یه‌ى حكوومه‌تى هه‌رێمى كوردستان پێشكه‌ش كرد كه‌ به‌ سه‌رۆكایه‌تیى به‌ڕێز وه‌زیرى كاروبارى شه‌هیدان و ئه‌نفالكراوان دامه‌زراوه‌ و به‌ هاوكاریى پسپۆڕان و شارازه‌یانى تایبه‌ت به‌و بواره‌، كار بۆ ئه‌وه‌ ده‌كات تا له‌ ناوه‌نده‌ نێوده‌وڵه‌تییه‌كاندا ئه‌و كه‌یسه‌ وه‌ك جینۆساید بناسرێت و كۆمه‌ڵگه‌ى نێوده‌وڵه‌تى ئه‌و تاوانانه‌ى ده‌رهه‌رق به‌ ئێزدییه‌كان كراون، وه‌ك جینۆساید له‌ قه‌ڵه‌م بدات و دانى پیادا بنێت.

لاى خۆیه‌وه‌ به‌ڕێز ئۆكامپۆ، وێڕاى ده‌ربڕینى هاوسۆزیى خۆى له‌گه‌ڵ كوردانى ئێزدى به‌تابیه‌تى و ته‌واوى گه‌ل و حكوومه‌تى هه‌رێمى كوردستان به‌گشتى، دووپاتى كرده‌وه‌ كه‌ به‌ هه‌موو شێوه‌یه‌ك پشتگیرى له‌ هه‌وڵه‌كانى حكوومه‌تى هه‌رێمى كوردستان ده‌كات بۆ ئه‌وه‌ى ئه‌و كه‌یسه‌ وه‌ك جینۆساید بناسرێت، هه‌روه‌ها هه‌موو ئاماده‌ییه‌كى نیشان دا كه‌ ته‌واوى پسپۆڕى و شاره‌زاییى خۆى له‌و بواره‌دا بخاته‌ خزمه‌تى سه‌رخستنى ئه‌و كه‌یسه‌وه‌، چونكه‌ بابه‌تێكى مرۆییه‌ و په‌یوه‌ندیى به‌ ته‌واوى مرۆڤایه‌تییه‌وه‌ هه‌یه‌.

له‌ به‌رامبه‌ردا به‌ڕێز سه‌رۆك وه‌زیران سوپاس و پێزانینى خۆى و حكوومه‌تى هه‌رێمى كوردستانى بۆ هاوسۆزى و هه‌وڵه‌كانى به‌ڕێز ئۆكامپۆ ده‌ربڕى و دووپاتى كرده‌وه‌ كه‌ حكوومه‌تى هه‌رێمى كوردستان هه‌موو پشتگیرییه‌كى پێویست بۆ سه‌رخستنى ئه‌و كه‌یسه‌ ده‌كات، هه‌روه‌ها جه‌ختى له‌وه‌ كرده‌وه‌ كه‌ به‌ هه‌مان شێوه‌ هه‌موو هه‌وڵێك ده‌دات بۆ ئه‌وه‌ى ته‌واوى ئه‌و خوشك و برا ئێزدییانه‌ى هێشتا‌ له‌ ده‌ستى تیرۆرستاندا ماون، ڕزگار بكرێن. هه‌روه‌ها سوپاس و پێزانینى پێشكه‌ش به‌و ڕێكخراو و ئێن جى ئۆیانه‌ش كرد له‌م بواره‌دا هاوكار و یارمه‌تیده‌رن.

له‌ دیداره‌كه‌دا ژماره‌یه‌ك له‌ وه‌زیرانى حكوومه‌تى هه‌رێمى كوردستان و به‌ر‌پرسانى تایبه‌ت به‌م كه‌یسه‌، ئاماده‌ بوون.

NB-Norwej__2015_08_24_h17m17s3__SE

وەزیرانی دەرەوە و بەرگریی نۆروێژ ستایشی خەڵك و حكوومەتی هەرێمی كوردستان دەكەن

نیوەڕۆی ئەمڕۆ دووشەممە 24/8/2015 بەڕێز نێچیرڤان بارزانی سەرۆك وەزیرانی هەرێمی كوردستان، پێشوزای لە بەڕێزان بۆرگ برێندێ وەزیری دەرەوە و خاتوو ئینا ئیركسن وەزیری بەرگریی نۆروێژ و شاندێكی دیپلۆماتكار و سەربازیی یاوەریان كرد.

لە دیدارێكدا وەزیری دەرەوەی نۆروێژ خۆشحاڵیی خۆی بە سەردانی هەرێمی كوردستان دەربڕی و دەستخۆشی لە حكوومەتی هەرێمی كوردستان كرد كە توانیویەتی هەندێك لەو گرفتانە چارەسەر بكات كە لەسەرتای هێرشی تیرۆرستانی داعش بۆ سەر ناوچەكە دروست ببوون.

هەروەك سوپاس و ڕێزی خۆی بۆ خەڵك و حكوومەتی هەرێمی كوردستان پیشان دا كە توانیویانە باوەش بۆ ژمارەیەكی یەكجار زۆر لە ئاوارە و پەنابەران بكەنەوە و شوێنی حەوانەوە و خزمەتگوزاریی پێویستیان بۆ دابین بكەن و كۆمەڵگەی نێودەوڵەتیش ئەم هەوڵە مرۆییەی خەڵك و حكوومەتی هەرێمی كوردستان بەرز دەنرخێنێت. هەروەك ئاماژەی بەوە كرد كۆمەڵگەی نێودەوڵەتی بەڕێزەوە سەیری قارەمانێتیی هێزی پێشمەرگەی كوردستان دەكات كە توانیویەتی بەوپەڕی نەبەردییەوە ڕووبەڕووی تیرۆرستانی داعش ببێتەوە و هێرشەكانیان تێك بشكێنێت.

وەزیری بەرگریی نۆروێژیش پابەندبوونی وڵاتەكەی لە بەردەوامی هاوكارییەكانی بۆ هێزی پێشمەرگە بە تایبەتی لە ڕووی مەشق و ڕاهێنانەوە دەربڕی و خۆشحاڵیی خۆیشی بۆ ئەو پێشكەوتنانە پیشان دا كە لە بنكەكانی مەشق و ڕاهێنان، بەدی هاتوون.

لای خۆیەوە بەڕێز سەرۆك وەزیرانی هەرێمی كوردستان سوپاسی ئەو سەردانەی شاندی نۆروێژی كرد و سوپاسی خەڵك و حكوومەتی هەرێمی كوردستانی بە خەڵك و حكوومەتی نۆروێژ ڕاگەیاند كە لە كاتی تەنگانەدا هاوكاریی هەرێمی كوردستانیان كردووە و هیوای بەردەوامیی هاوكارییەكانی خواست كە لە ڕووی مەعنەویەوە كاریگەرییەكی بەرچاوی هەبووە.

لەبارەی ڕەوشی ئاوارە و پەنابەرانیشەوە، بەڕێز نێچیرڤان بارزانی داوای لە حكوومەتی نۆروێژ و كۆمەڵگەی نێودەوڵەتی كرد ڕاستەوخۆ یان بەڕێگەی ڕێكخراو و ئاژانسەكانی سەر بە نەتەوە یەكگرتووەكانەوە هاوكاریی مرۆیی زیاتر پێشكەش بە هەرێمی كوردستان بكەن و لەڕووی مەشق و راهێنانیش بە هێزی پێشمەرگە، بەردەوام بن.

گفتوگۆكردنی بارودۆخی عێراق و پێشهاتەكانی ناوچەكە بەگشتی و ڕەوشی سیاسیی هەرێمی كوردستان و پەیوەندییەكانی نێوان هەولێر و بەغدا، لایەنێكی دیكەی دیدارەكە بوو.

لە دیدارەكەدا هەریەكە لە بەڕێزان قوباد تاڵەبانی جێگری سەرۆك وەزیران و مستەفا سەید قادر وەزیری پێشمەرگە و ژمارەیەك لە وەزیران و بەرپرسانی دیكەی حكوومەتی هەرێمی كوردستان ئامادە بوون.

MNR_KRG__2015_03_16_h19m3s4__SF

روونکردنەوەیەک له وەزارەتی سامانە سروشتییەکان

سەرەڕای گرفتی گەورەی سیاسی و ئابووری، و کاری تێکدان و دزی لە هێڵی بۆری هەناردەی نەوتی کوردستان لەناو تورکیادا، وەزارەتی سامانە سروشتیەکان توانیویەتی هەناردەی نەوتی خاو زیاد بکات و ئەوەندەش داهاتی بەدەستهێناوە کە بتوانێت پلانی حکومەتی هەرێم بەدی بهێنێت.

سیاسەتی حکومەتی هەرێمی کوردستان بۆ زیادکردنی فرۆشی راستەوخۆی نەوت (کە بەهاوبەشی لە مانگی حوزەیراندا لەلایەن حکومەتی هەرێمی کوردستان و هەر پێنج حزبە سیاسیەکەی ناو حکومەتی بنکە فراوان پەسەند کرا) توانای بەخشی بە حکومەتی هەرێم دەست بکات بە دانی تێچووەکانی حکومەت و مووچەی فەرمانبەران. هەروەها بشتوانێت دەستبکات بە دانی موستەحەقاتی کۆمپانیا نەوتیەکان تاکو بتوانن بمێننەوە و ئاستەکانی هەناردەی نەوتیان زیاد بکەن، کە زۆر گرنگە بۆ خۆشگوزەرانی ئابووری هەرێم.

لە ساڵی ٢٠١٤ دا حکومەتەکەی سەرۆک وەزیرانی پێشوو د. نوری مالیکی تەواوی بودجەی هەرێمی کوردستانی بڕی کە بووە مایەی دروستبوونی قەریرانێکی دارایی گەورە بۆ خەڵکی هەرێمی کوردستان.

لەو کاتەدا، سەرەڕای توانای سنوورداری هەناردەکردنی نەوت، وەزارەتی سامانە سروشتیەکان، بە پشتگیری ئەنجوومەنی باڵای نەوت و غازی هەرێمی کوردستان، خێرا هەستا بە دۆزینەوەی سەرچاوەی دارایی بەدیل بۆ هەرێمی کوردستان لە رێگای

١) زیادکردنی توانای گواستنەوەی هێڵی بۆری نەوت،

٢) زیادکردنی بڕی هەناردەی نەوت،

٣) مسۆگەرکردن و وەرگرتنی پارەی پێشینە لە کڕیارانەوە بەرامبەر دابینکردنی نەوت بۆیان لە داهاتوودا.

لە بەرەنجامی راستەوخۆی ئەو رێوشوێنانەی سەرەوە، هەرچەندە مووچەی وەزارەتەکانی حکومەت نەتونرا لە کاتی خۆیاندا بدرێت، حکومەتی هەرێمی کوردستان توانی لە رووی داراییەوە بۆ ساڵی ٢٠١٤ خۆی لە زۆربەی قەیرانەکە دەرباز بکات. بەڵام هەندێک هۆکاری چاوەڕواننەکراوی تر هاتنە ئاراوە و بەشێوەیەکی یەکجار زۆر کاریگەریان هەبوو لەسەر دۆخی دارایی هەرێم، وەکو تێچووەکانی شەڕی دژی تیرۆریستانی داعش و بارگرانی ئابووری بەهۆی نیشتەجێبوونی یەک ملیۆن و هەشسەد هەزار ئاوارەوە لە هەرێمی کوردستان.

پاشان لە کۆتایی ٢٠١٤ دا، دوابەدوای چەند گفتوگۆیەکی نوێ لەسەر بودجەی حکومەتی فیدراڵ، حکومەتی هەرێمی کوردستان و تەواوی سەرکردایەتی سیاسی کوردستان (بە هەر پێنج حزبەکەی ناو حکومەتی بنکەفراوانەوە) بڕیاریان دا هەلێک بدەنەوە بە حکومەتی نوێی بەغدا بە سەرۆکایەتی د. حەیدەر عەبادی.

هەموو سەرکردە سیاسیەکانی کوردستان هانی ئەو هاوکاری و هەماهەنگیەیان دا کە لەگەڵ بەغدادا بەدیهات، کە بەشێوەیەکی گشتی بریتی بوو لە پلانێک بۆ دابینکردنی بڕێکی دیاریکراو لە نەوتی هەرێمی کوردستان بۆ سۆمۆ بەرامبەر تەواوی موستەحەقاتی هەرێمی کوردستان لە بودجەی فیدراڵی ساڵی ٢٠١٥ کە مانگانە بە نزیکەی یەک ملیار دۆلار دەخەمڵێنرا و ئەمەش لە یاسای بودجەی فیدراڵی ٢٠١٥ دا چەسپێنرا.

هەرچەندە وەزارەتی سامانە سروشتیەکان زۆر خۆشحاڵ بوو بە رێکەوتنەکە لەگەڵ بەغدا، بەڵام چونکە شکستخواردنی هەموو رێکەوتنەکانی پێشوومان لەبەرچاو بوو لەبەرئەوە گومانمان هەبوو کە ئایا لە واقعدا بەغدا پاپەند دەبێت بە بەدیهێنانی هەموو ئیلتیزاماتە داراییەکانیەوە بەرامبەر بە کوردستان بەپێی رێکەوتنەکە. سەرباری ئەوە، وەزارەتی سامانە سروشتیەکان بە تەواوی هاندەری بڕیارەکەی حکومەتی هەرێمی کوردستان بوو بۆ بەردەوامبوون و چالاکانە هەموو ئەوەی مومکین بوو بەجێی هێنا لەپێناوی ئەوەی پلانەکە بۆ هەردوو لا سەربکەوێت.

بەداخەوە، وەک وەزارەتی سامانە سروشتیەکان پێشبینی کرد، حکومەتی هەرێمی کوردستان لە یەکەم پێنج مانگی ٢٠١٥ دا تەنها نزیکەی یەک لەسەر سێی موستەحەقاتەکەی لە بودجەی فیدراڵی لە بەغداوە بۆ هات. ئەمەش بووە مایەی خراپتر بوونی قەیرانی دارایی لە هەرێمی کوردستان و بووە هۆی دواکەوتنێکی بەرچاوی مووچەی کارمەندانی حکومەت لەوانەش مووچەی هێزەکانی پێشمەرگە و ناوخۆ.

لەبەرئەوەی وەزارەتی سامانە سروشتیەکان پێشبینی قوڵبوونەوەی مانگانەی قەیرانەکەی کرد، لە بەهاری ٢٠١٥ دا هەستا بە رێکخستنی زنجیرەیەک کۆبوونەوە لەگەڵ ئەنجوومەنی باڵای نەوت و غازی هەرێم و ئەنجوومەنی وەزیران و سەرکردایەتی سیاسی پێنج حزبەکەی کوردستان و پەرلەمانتارانی کوردستان و پەرلەمانتارە کوردەکانی پەرلەمانی عێراق بۆ روونکردنەوە و ئاگادارکردنەوەیان لەوەی کە چی لەپێشمان چاوەڕێمان دەکات.

وەزیری سامانە سروشتیەکان واقعە ئابووریەکانی ئەو بارودۆخەی روونکردەوە کە رووبەرووی هەرێم بووەتەوە و هانی دان کردار بنوێنن بۆ پشتگیریکردنی ریفۆرمەکانی حکومەت بۆ کەمکردنەوەی تێچووەکان.

وەزیری دارایی، کە لەلایەن ئەنجوومەنی وەزیرانەوە پشتگیری کرا، پێشەنگ بوو لەمەدا و پلانی ریفۆرمکردنی داڕشت بۆ کەمکردنەوەی تێچووەکانی حکومەت و زیادکردنی داهاتی ناپەیوەست بە نەوتەوە لە هەرێمدا.

بەداخەوە، وەزیری دارایی پشتگیری سیاسی پێویستی بەدەست نەهێنا (بە تایبەتی لە هەندێک بڕیار بە دەستی سەرەکی حزبەکەی خۆیەوە) بۆ جێبەجێکردنی ئەو بەرنامەی ریفۆرمە. بەم پێیە، کەمیی بودجەی بەغدا لەگەڵ خەرجیی بەردەوام زیادبووی حکومەتی هەرێمی کوردستان بووە هۆی دواکەوتنی زیاتری مووچەی حکومەت و پشتگیریەکان بۆ پێشمەرگە و هێزەکانی تری ناوخۆ.

لە کۆتایی بەهاری ٢٠١٥ دا، ئامادەنەبوون یان نەتوانینی بەغدا بۆ ناردنی بەشە بودجەی شایستەی هەرێمی کوردستان ئاشکرا بوو بۆ حکومەتی هەرێم و تەواوی سەرکردایەتی سیاسی هەرێمی کوردستان. بەڵام سەرباری ئەو بەڵگە روون و ئاشکرایانە، سەرکردایەتی سیاسی هەرێم هیچ کردارێکی نەنواند بۆ مامەڵە کردن لەگەڵ ئەو واقعە نوێیەی کە بەرەوخراپتر دەچوو.

تەنها لە ناوەڕاستی حوزەیراندا حزبە سیاسیەکانی کوردستان بە نابەدڵیەوە رازی بوون بەو پێشنیارەی وەزارەتی سامانە سروشتیەکان کە دەمێک بوو پێشکەشی کردبوو بۆ فرۆشتنی راستەوخۆی نەوتی هەرێم لەپێناو دابینکردنی هیڵێکی ژیانی راستەوخۆ و پێشبینی کراوی ئابووری بۆ هەرێمەکەمان.

ئەو بڕیارە سیاسیە لە ٢٤ی حوزەیرانی ٢٠١٥ دا چووە واری جێبەجێ کردنەوە. بەرنامەکەش پێکهاتبوو لەمەی خوارەوە:

  • وەزارەتی سامانە سروشتیەکان هەستێت بە زیادکردنی هەناردە بۆ ٥٠٠ هەزار بەرمیلی رۆژانە لە نەوتی خاوی کێڵگەکانی هەرێمی کوردستانەوە، بە گریمانەی ئەوەی هیچ وەستانێکی دەرەوەی دەسەڵاتی وەزارەت لە بۆری نەوتدا و هیچ دەستێوەردانێکی سیاسی یان پەشیمانبوونەوەیەک لە بڕیارەکە روونادات.
  • گریمانەی ئەوە کرا و ئومێد هەبوو کە تێکڕای نرخی بەرمیلێک لە ٥٥ دۆلاردا دەمێنێتەوە بۆ باقی ساڵی ٢٠١٥.
  • لەبەرئەو گریمانانەی سەرەوە، چاوەڕوان دەکرا مانگانە نزیکەی ٨٥٠ ملیۆن دۆلار بەدی بێت بۆ دانی تێچووە بەردەوامەکان و مووچەی حکومەت و هەرەوها بۆ دانەوەی مووچە دواکەوتووەکان.
  • وەزارەتی سامانە سروشتیەکان بەرپرسیارێتی دۆزینەوەی کڕیارەکانی نەوتی خاوی پێ سپێردرا و هەروەها داوای لێکرا بگاتە رێکەوتن لەگەڵ کڕیارانی پێشووی نەوتی هەرێمدا بۆ دواخستنی دانەوەی موستەحەقاتەکانی ٢٠١٤یان بەرامبەر پارەی پێشینە تاکو ٢٠١٦ بۆ ئەوەی حکومەتی هەرێمی کوردستان بتوانێت مانگانە ٨٥٠ ملیۆن دۆلاری تەواو بەدەست بهێنێت لە ماوەی ٢٠١٥ دا.
  • گریمانەی ئەوە کرا کە مانگانە ٨٥٠ ملیۆن دۆلار بەس دەبێت بۆ لادانی بڕێک پارە بۆ دانی موستەحەقاتی ئەو کۆمپانیا نەوتیە نێودەوڵەتیانەی کە نەوت هەناردە دەکەن تاوەکو بتوانن ئاستەکانی هەناردەکردن بپارێزن و زیادیشی بکەن، بەمەش داهات زیاتر بکرێت.
  • هەروەها رێکەوتنیش کرا لەسەر ئەوەی کە وەزارەتی دارایی بەرپرس دەبێت لە وەرگرتنی هەموو داهاتی نەوت لە بانکی نێودەوڵەتی کوردستان و هاڵک بانک (لە تورکیا).
  • لە سەرەتای تەمموزدا، بڕیارێکی تری حکومەتی هەرێم کە لەلایەن سەرۆک وەزیرانی هەرێمی کوردستانەوە ئیمزا کرا، دەسەڵاتی بەخشی بە وەزیری دارایی بۆ بەڕێوەبردنی جوڵەی پارە لە حسابی حکومەتی هەرێمی کوردستان لە هاڵک بانک.
  • هەروەها رێکەوتن کرا لەسەر ئەوەی کە هەموو داهاتێکی تریش، کە ناچێتە سەر حسابی هاڵک بانک لەبەر هەر هۆکارێک، دەبێت ئاراستەی حسابی وەزارەتی دارایی بکرێت لە بانكی نێودەوڵەتی کوردستان.

بۆ جێبەجێکردنی ئەو خاڵانەی سەرەوە، وەزارەتی سامانە سروشتیەکان ئەمانەی خوارەوەی ئەنجامدا:

  • دەستبەجێ گرێبەستی لەگەڵ بازرگان و کڕیاری بەئەزموونی نێودەوڵەتی نەوت ئیمزاکرد، ئەمەش پرۆسەیەک بوو لە هەفتەی سێهەمی حوزەیرانی ٢٠١٥ دا لەلایەن ئەنجوومەنی باڵای نەوت و غازی هەرێمەوە پەسەند کرا.
  • وەزارەتی سامانە سروشتیەکان کڕیارانی ناچار کرد مانگانە گەرەنتیی دانی ٨٥٠ ملیۆن دۆلار بدەن بە گریمانەی ئەوەی تێکڕای ئاستەکانی هەناردەکردنی نەوت لەلایەن حکومەتی هەرێمەوە بەدی دێن.
  • وەزارەتی سامانە سروشتیەکان بە ر‌ێکەوتن هەموو ئەو بازرگانانەی قایل کرد بە دواخستنی وەرگرتنەوەی نەوت لەبەرامبەر پارەکانیان کە پێشینە لە ٢٠١٤دا درابوون تاکو ساڵی ٢٠١٦.
  • هەرچەندە، لە رووی کرداریەوە، وەزارەتی سامانە سروشتیەکان رووبەڕووی چەندین وەستانی گەورە بوەوە لە بۆری نەوتەکەدا لەناو تورکیا بەهۆی کاری تێکدەرانە و دزینەوە، کە بووە هۆی کەمبوونەوەی ئاستەکانی هەناردە و بەفیڕۆچوونی داهات بە بڕی ٥٠١ ملیۆن دۆلار (هەفتەی رابردوو ووردەکاریەکان لەمبارەیەوە بڵاوکرایەوە)، بەداخەوە هەندێک لە سیاسەتمەدارانی ناوخۆمان پێدەچوو زۆر ‌هێواش بن لە ئیدانەکردنی ئەو کارە تێکدەرانانە کە روویاندا لە تورکیا تاکو کردەوەی هاوشێوە لە داهاتوودا دووبارە نەبێتەوە.
  • کەمی هەناردەکردن لەلایەن هەرێمەوە کە لە گرێبەستەکاندا رێکەوتنی لەسەر کرابوو وای لە کڕیاران کرد بتوانن پابەند نەبن بە دانی بڕی ٨٥٠ ملیۆن دۆلار لە مانگێکدا، بەڵام تەنانەت ئەو کاتەش دووبارە بازرگانەکان قایل کران کە دانی بڕە پارەکان لەو حاڵەتانەشدا نەبڕن.

سەرباری هەموو ئەم گرفتانە، نرخی نەوتی خاو لە ئێستادا بە بەراورد بە نرخەکەی لە ناوەڕاستی حوزەیرانی ٢٠١٤ دا بە نزیکەیی بە رێژەی ٢٠% دابەزیوە.

سەرباری هەموو ئەو کۆسپانەی سەرەوە، ئەم بڕە پارانەی خوارەوە لە ماوەی شەست رۆژدا لە ٢٤ی حوزەیرانەوە بۆ ٢٤ی ئاب دەستەبەرکراون و دەکرێن.

آ) لە ٢٠ی ئابەوە، كڕیارەکانی نەوتی هەرێم بڕی 1.24 ملیار دۆلاریان خستووەتە سەر حساب لە بانکی نێودەوڵەتی کوردستان لە بەرژەوەندی وەزارەتی دارایی – بەدواداچوونکردن لەگەڵ بانکی نێودەوڵەتی کوردستاندا دەربارەی بەڕێوەبردن و جوڵەی ئەو بڕە پارە وەگیراوانە ئیشی وەزارەتی داراییە.

ب) بڕێکی تر کە بریتیە لە 187.5 ملیۆن دۆلار لە ٢١ی ئابدا لەلایەن کڕیارەکانەوە دەخرێتە سەر هەمان حساب لە بانکی نێودەوڵەتی کوردستان (واتە ئەمڕۆ).

ت) بڕێکی تر کە بریتیە لە 125 ملیۆن دۆلار لە ٢٤ی ئابدا دەخرێتە سەر هەمان حساب لەلایەن كڕیارەکانی نەوتی هەرێمەوە.

پ) واتە کۆی گشتی 1.55 ملیار دۆلار بەدەستهاتووە کە زیاترە لەو بڕەی بەڵێنی لێدرابوو بەپێی ئەو رێکەوتنانەی لەگەڵ بازرگانەکاندا کرابوو سەرباری کەمبوونەوەی هەناردەکردنی نەوت بەهۆی وەستانەکانەوە و بە لەبەرچاوگرتنی تێچووی ئەو بەرهەمە پاڵێوراوانەی کە كڕڕاون و لەخوارەوە ئاماژەی پێدراوە.

ج) هەروەها حکومەتی هەرێم هەستاوە بە كڕینی بەرهەمە پاڵێوراوەکان، کە بایی 134.0 ملیۆن دۆلار بووە بە ئاڵوگۆڕی نەوتی هەناردەکراو بەرامبەر دیزڵ بۆ ویستگەکانی کارەبای هەرێمی کوردستان. لەبەرئەوە، وەزارەتی سامانە سروشتیەکان زۆر باش لەپێش خشتەکەیە بۆ کۆکردنەوەی پارە بە بەراورد لەگەڵ بەرنامە پەسەندکراوەکە سەرباری کۆسپەکان و وەستانەکانی بۆری هەناردەکردن.

بەڕێوەبردنی پارە و حەواڵەکردنی لەرێگەی بانکی نێودەوڵەتی کوردستان و هاڵک بانکەوە تەنها بە وەزارەتی دارایی سپێردراون. بەڵام وەزارەتی دارایی نەیتوانیوە هەموو داهاتەکانی نەوت بهێنێتەوە ناو هەرێمی کوردستان لەبەر ئەم هۆکارانەی خوارەوە:

  • وەزارەتی دارایی نەیتوانیوە رێوشوێنی پێویست بگرێتە بەر بۆ ئەوەی وەزیری دارایی بەرپرسیارێتی دارایی وەربگرێت بەرامبەر هاڵک بانک بۆ گواستنەوەی پارە بۆ کوردستان. دەوترێت ئەمەش بەهۆی دەستێوەردانی راستەوخۆی سیاسیەوە بوبێت لەلایەن هەندێ کەسی ناو حزبەکەی خۆیەوە بۆ ئەوەی پەنجەی لۆمەکردن ئاراستەی وەزارەتی سامانە سروشتیەکان بکرێت لەسەر دواکەوتنی مووچەی پێشمەرگە و فەرمانبەرانی حکومەت.
  • هەروەها چەند کۆسپێکی زانراو هەن دەربارەی هێنانی دۆلار بۆ ناو کوردستان لە کاتی گونجاودا لە رێگەی بانکی نێودەوڵەتی کوردستانەوە و لە گۆڕینەوەیدا بۆ دینار بۆ پێدانی مووچە. وەزارەتی دارایی سەرقاڵی دۆزینەوەی چارەسەرە بۆ ئەم کۆسپانە، و وەزارەتی سامانە سروشتیەکانیش هەمیشە ئامادەبووە بۆ هاوکاریکردن گەر پێویست بووبێت.

بە کورتی

  • وەزارەتی سامانە سروشتیەکان پابەندە بە ئەرکەکانیەوە و بەردەوام دەبێت لە پێشکەشکردنی خزمەتگوزاریەکانی بە خەڵکی کوردستان.
  • وەزارەتی سامانە سروشتیەکان لەسەر بنەمای پیشەیی و تەکنیکی کار دەکات لە هەموو بەشەکانیدا، بە پێچەوانەی ئەو خورافاتانەی کە لە لایەن هەندێک سیاسەتمەدار و میدیاکانیانەوە بڵاو دەکرێنەوە؛ وەزارەتی سامانە سروشتیەکان رێگە بە دەستێوەردانی حزبی نادات لە کارەکانیدا.
  • وەزارەتی سامانە سروشتیەکان بەرگری لە بەرژەوەندی خەڵکی کوردستان دەکات دژی دەستێوەردانی سیاسی نەگونجاو و پێشەنگە لە زامنکردنی سەقامگیری ئابووریدا بۆ کوردستان و داهاتووەکەی.
  • وەزارەتی سامانە سروشتیەکان پێی وایە وەزیری دارایی ئیشێکی زۆر باش دەکات لە وەزارەتەکەیدا، بەڵام بۆ ئەوەی کاریگەرتر و سەرکەتووتر بێت، نابێت بەهۆی دەستێوەردانی سیاسیەوە کۆسپی بۆ دروست بکرێت بەشێوەیەک ببێتە مایەی زیانگەیاندن بە بەرژەوەندی خەڵکی هەرێمی کوردستان.
  • پێویستە دەستبەجێ وەزیری دارایی پشتگیری بکرێت و رێگەی پێبدرێت بۆ جێبەجێکردنی بەرنامەکەی دەربارەی ریفۆرمی ئابووری، و وەزارەتی سامانە سروشتیەکانیش شان بە شان ئامادەی هاوکاریە لەم پرۆسەیەدا.
  • وەزارەتی سامانە سروشتیەکان متمانەی هەیە کە، بە مەرجێک وەستانی گەورە لە هەناردەکردنی نەوتدا روو نەدات ئیدی لەرێگەی کاری تێکدەرانەوە بێت یان لەرێگەی دزیەوە یان لەرێگەی دەستێوەردانی سیاسیەوە یان لەرێگەی پەشیمان بوونەوەوە لە سیاسەتە پەسەندکراوەکانی هەناردەکردن، ئەوا دەکرێت پێداویستیە دەستبەجێکانی خەڵکی کوردستان بەدی بهێنرێن لەرێگەی فرۆشتنی راستەوخۆی نەوتەوە.
  • هەروەها پێویستە دەرگاکانی هەرێمی کوردستان هەمیشە کراوە بمێننەوە بۆ دایەلۆگ و گفتوگۆ لەگەڵ هاوڕێ بەرپرسەکانمان لە بەغدا لەسەر دۆزینەوەی رێگاچارە بۆ هەموو کێشە هەڵپەسێراوەکان سەبارەت بە نەوت و غاز و پەرەپێدانی هاوکاری درێژخایەن.
  • لە کۆتاییدا، ئەگەر حزبە سیاسیەکانمان پێشتر پشتگیری حکومەتی هەرێمی کوردستانیان بکردایە بۆ ئەوەی زووتر مامەڵەیان لەگەڵ پابەندنەبوونی بەغدادا بکردایە بۆ نەناردنی بەشە بودجەی هەرێم، ئەوا دەمانتوانی بارگرانی قەیرانە داراییەکە لەسەر هەرێمەکەمان کەمتر بکەینەوە. بەڵام لەم قەیرانەی ئێستادا، وەزارەتی سامانە سروشتیەکان داوا لە هەموو حزبە سیاسیەکانی کوردستان دەکات ئەجێندا کورتبین و زیانبەخشەکانیان وەلاوەنێن و نەوت وەک فوتبۆڵیکی سیاسی بەکارنەهێنن چونکە ئەمە بووەتە مایەی پەک خستنی توانامان بۆ پاراستنی متمانەی کڕیاران و ‌بەردەوامبوونی وەبەرهێنانی کۆمپانیا نەوتیەکان لە هەرێمەکەماندا.
dit-krd-sunrise__2015_08_05_h10m17s4__HO

فەرمانگەی تەکنەلۆجیای زانیاری قۆناغی ”سه‌نرایز“ بۆ دۆمەینی ئاستی یەکەمی حکومەتی هەرێمی کوردستان ڕادەگەیەنێت

فەرمانگەی تەکنەلۆجیای زانیاریی حکومەتی هەرێمی کوردستان رایگەیاند قۆناغی ”سه‌نرایز“ بۆ دۆمەینی ئاستی یەکەمی کوردستان بەشێوەیەکی فەرمی لە بەرواری  5ی ئاب تاوەکو 4ی تشرینی یه‌كه‌م دەبێت.

بەپێی یاسا وڕێنماییەکانی ڕێکخراوی ICANN، ئەم ماوەیە تایبەتە بە  تۆمارکردنی ئەو کۆمپانیا و ماركه‌ جیهانیانەی کە لە Trademark Clearinghouse بوونیان هەیە بۆ تۆمارکردنی دۆمەینی تایبەتیان لەژێر دۆمەینی ئاستی یەکەمی کوردستان.

دوای تەواو بوونی قۆناغی ”سه‌نرایز“،  قۆناغی تۆمارکردنی سنوردار دەست پێدەکات کە تایبەتە بە تۆمارکردنی گشتی بۆ خاوەن کار وکۆمپانیاکان وکەرتی گشتی و تاکەکان.

سەرۆکی فەرمانگەی تەکنەلۆجیای زانیاری، هیوا ئه‌فه‌ندی، تایبەت بەم قۆناغە ووتی ”ئێمە لە فەرمانگەی تەکنەلۆجیای زانیاری ئاگادار وپاپەندین بە پەرپرسیاریەتیەکانمان لە پاراستنی ئاسایش وسەقامگیری ئەنتەرنێت لەکاتی وەگەڕخستنی سیستمی تۆمارکردنی دۆمەینی ئاستی یەکەمی کوردستان لە ڕیشە و سەرچاوەی ئەنتەرنێت”.

لە کانوونی یەکەمی 2013، دوای سەرکەوتن بەسەر چەندین پڕۆسە و تاقیکردنەوەی جیاجیا، فەرمانگەی تەکنەلۆجیای زانیاری حکومەتی هەرێمی کوردستان بەڵێننامەی لێکتێگەیشتنی لەگەڵ ڕێکخراوی ICANN واژوو کرد بۆ پێدانی مافی بەگەڕخستن و بەڕێوەبردنی دۆمەینی ئاستی یەکەمی کوردستان krd. بە لەبەرچاوگرتنی یاسا و ڕێنمایی دانپێدانراوی ڕێکخراوی ICANN لەسەر ئاستی نێودەوڵەتی.

لە تەمموزی 2014، دۆمەینی ئاستی یەکەم  بەشێوەیەکی فەرمی لە زۆنەکانی IANA زیادکرا. بەمەش بوونی زۆنێکی تایبەت بەکوردستان بوو بە ڕاستیەکی کارا و تەکنیکی لە جیهانی ئەنتەرنێت.

لەمەودوا، ناونیشان و پێگەی ئەلیکترۆنی کە کۆتاییان هاتووە بە krd. لە لایەن بەکارهێنەرانی ئەنتەرنێت لەسەرتاسەری جیهان شتێکی نامۆ ناییت.

لەم چوارچێوەیەدا:

• co.krd. تەرخانکراوە بۆ کۆمپانیاکانی تۆمارکراو لە کوردستان.
•  gov.krd. تایبەت دەبێت بە وەزارەت و دام و دەزگاکانی حکومەتی هەرێمی کوردستان وە هەروەها
•  edu.krd. بۆ دامەزراوە پەروەردەییەکان تەرخانکراوە.
• تاکەکان دەتوانن ڕاستەوخۆ لەژێر ناوی دۆمەینی krd. تۆماربکەن بۆ نموونە name.krd.

دۆمەینی ئاستی یەکەمی حکومەتی هەرێمی کوردستان هەنگاوێکی یاریده‌ده‌ره‌ بۆ  گەیشتن بە ئامانجەکانی ئابووری و بەرزکردنەوەی ئاستی داهێنان. ئەم پڕۆژەیە بنەمایەکە بۆ چەسپاندنی نیشتیمانێکی نوێ لە جیهانی ئەنتەرنێت بۆ نەتەوەی کورد. وەهەروەها ڕۆڵێکی بەرچاوی دەبیت لە ناساندنی کەلتور و زمانی کوردی لە سەردەمی فراوانبوون و پەرەسەندنی بەجیهانیبوون. لەم ڕوانگەیەوە کوردستان بەشێوەیەکی زیاتر بەشداردەبێت لە سودمەندبوون لەو دیدگا جیهانی و ڕۆشنبیریە فراوانەی ئەنتەرنێت بۆ پەرەپێدان و هاوبەشی کردنی کەلتور و زمانەکەی. بەم شێوەیە، کوردستان دەرفەتێکی گەورەی بۆ دەڕەخسێت بۆ پەرەپێدانی پەیوەندی نێوان کەلتورەکان و تێگەیشتنی سروشتی ناچەکە و دانیشتوانەکەی.